Overzicht van filosofen
Democritus
Een oude Griekse filosoof, wordt beschouwd als een van de grondleggers van het materialisme. Hij formuleerde de atoomtheorie, waarin hij stelde dat de werkelijkheid bestaat uit ondeelbare, eeuwige en onveranderlijke atomen die zich in een leegte bewegen.
Thales -624 … -545
eerste westerse filosoof
Pythagoras -570 … -500
Charismatisch persoon, richte een soort sekte achtive broederschap op
Confucius -551 … -479
knowledge is de weg naar een beter mens zijn Wat je zelf niet wil ervaren, laat dat een ander niet ervaren positive relationships with others importance of strong family bonds self-cultivation “The Analects” en “The Complete Confucius”
wordt vaak geassocieerd met begrippen als vriendelijkheid, mededogen en harmonieuze relaties. Zijn filosofie legde sterk de nadruk op ethiek en sociale verantwoordelijkheid
Epictetus
Epictetus was een Stoïcijnse filosoof en zijn geschriften zijn vaak praktisch en gericht op het dagelijkse leven. Zijn stijl is eenvoudig en duidelijk, en hij behandelt onderwerpen zoals ethiek, zelfbeheersing en gemoedsrust.
Zeno van Elea -490 … -430
Bekend van de paradoxen (Achilles en de schildpad)
Socrates ca -470 … … 399
Ik weet dat ik niks weet stichters van de westerse filosofie Heeft zelf geen geschiften nagelaten Vroeg zich af wat kennis is Stel jezelf vragen, blijf steeds maar weer kritsich doorvragen Ethical system based on human reason rather than theological doctrin Argued that Athenians were wrong-headed in their emphasis on families, careers, and politics at the expense of the welfare of their souls Believed misdeeds were a consequence of ignorance
Hoewel Socrates zelf geen geschriften heeft nagelaten, zijn de dialogen van Plato waarin Socrates centraal staat, vaak zeer toegankelijk. Deze dialogen bevatten levendige discussies en bieden een introductie tot verschillende filosofische onderwerpen.
Plato ca 427 … 347 v. C.
Leerling van Socrates Geen democracy, philosophers who should rule Verhaal van de grot Geest is tijdelijk in het lichaam opgesloten Kennis omwille van gerechtiheid Stichter van een (de eeste) school: Academie Drie kasten: Denkers, Krijgers, Arbeiders
Naast Hegel een van de grondlegger van de dialectiek.
We moeten tegenslag zonder rustig en zonder klagen doorstaan
Ideeënleer
idealist
Theorie van twee werelden
Een van de eerste die zich afvroeg wat rechtvaardig en hoe moet de regering zich gedragen
Aristoteles 384 … 322 v. C.
Leerling van Plato The greatest thinker of all times Grondlegger van moderne logica, uitvinder van het syllogisme Stichtte ook een eigen school, de Lyceum Was heel breed “The Metaphysics” en “Nicomachean Ethics”
Wijst de Theorie van twee werelden van Plato af
Leeraar van Alexander de grote, de de zoon van de konding van Macedonie
Wat goed is, is ook mooi.
vier basisdeugden: Voorzichtigheid, Matigheid, Moed, Gerechtigheid
De mens is van nature een politiek wezen, we kunnen alleen goed functioneren als we deel uitmaken van een maatschapij.
Zijn politiek ideen zijn opgeschreven in twee werken “Politics” en “Nicomachean Ethics”
Er zijn drie soorten rechtvaardigheid:
Corrective (crime), Distributive (verdeling van welvaart) en Transactive
Phronesis (practical wissdom)
Teleological view of Nature. Dingen in de natuur hebben een doel (telos). Het doel van de mens in geluk, tot bloei komen (eudaimonia). Dit is een eind-doel, geen middel tot iets anders zoals geld.
Epicurus -341 … -270
Simplify and enjoy life (hedonisme) atheïst geloven wat we werkelijk kunnen waarnemen het juist gedrag jegens anderen Alles met mate
Epicurus was een Griekse filosoof die een vorm van materialistisch hedonisme ontwikkelde. Hij stelde dat het hoogste goed in het leven bestaat uit het nastreven van plezier en het vermijden van pijn. Hij benadrukte ook de materialistische aard van de ziel en de afwezigheid van een bovennatuurlijke goddelijke interventie.
Geluk kun je alleen berijken als je je door middel van filosofie bevrijd hebt van de angst voor de dood. Hij zegt ook: Als jij er bent is de dood er niet, en als de dood er is, ben jij er niet.
Zeno of Citium -334 … -262
Stoïcisme
Geen van zijn werken bestaan nog
deugd versus ondeugd
We hebben twee ooren, maar slechts een mond, dus we moeten meer luisteren dan praten.
Materiele zaken zijn niet slecht, maar we moeten ze slechts gebruiken als een middel om harmonisch te leven.
Aanvaar het lot want het lot is de natuur, verzet ertegen is onredelijk, je moet willen wat je lot is.
Er is geen grotere hinderpaal om iets te leren dan te denken dat je het al weet.
Diogenes
Trek je niks aan van wat mensen vinden
Was ee Synicus. De cynicus streeft naar een puur en waarachtig leven en verwerpt alle wereldse rijkdom en culturele gewoontes. Dit kwam later op kritiek te staan van Cicero, die hun gedrag maar provocererend vond, en daardoor niet voldeed aan de deugt van de nederigheid.
Seneca -1 .. 65
Nero dwingt hem tot zelfmoord
Advocaat
Stoicein
Je moet een leven lang blijven leren.
Alles heeft een doel, het doel van de mens rede.
Nieumand wordt door toeval wijs, in tegenstellingt tot materiele rijkdom, eer en roem.
Brieven aan Luicius
Je moet slaven behandedelen zoals je zelf ook behandeld wilt worden door een hoger geplaatste. Dit is kiem van de gedachte dat ieder mens gelijk is
Het leven is kort, fragiel en bijzonder
Heeft een hekel aan mensen massa’s en volksvermaak
Tegenslag is een steppingstone in meanderend pad naar een beter leven
Augustinus 354 … 430
Heeft grote invloed gehad op het beginnende cristendom
Had kritiek op de leefwijze van de romeinen, omdat ze zoveel waarde hechten aan aardse rijkdom, trots en arogant, waren en elkaar opjutten naar sucess en efficientie, een beetje zoals nu de verendigde staten zijn. De romijnen vonden dat hun maatschappij rechtvaardig was, en als je mislukte, was dat je eigen schuld. Augustinus verzette zich tegen deze moraal.
Augustinus kwam met het idee van de original sin, de erfzonde die terug gaat naar Adam.
Het aardse leven zal nooit perfect zijn, en daar kunnen we niks aan doen. Pas als je na je dood in de hemel komt is het leven goed. Deze manier van denken is een troost voor mensen die het minder goed getroffen hebben.
Thomas van Aquino 1225…1274
Introduceerde wetenschappelijke methdoe van de oude griekse filosoven in de cristelijke wereld.
Synthese van Aristoteles met de christelijke theologie (Summa Theologiae)
Desiderius Erasmus 1466 … 1536
Hielp mensen in nood één van de eerste humanisten Bijbelse vertalingen Lof der zotheid
Humanisme
Machiavelli 1469 … 1527
Leefde rond het bebin van de Renaissance Politiek realisme. Het is niet erg als een politicus onvriendelijk en leugenachtig is, het gaat erom dat hij de staat goed kan leiden en verdedigen. Volgens Machiavelli was het haast onmogelijk om een goede politicus te zijn en tegelijk ook een goed mens in de traditionele cristelijk zin.
Een goede politicus moet de reputatie hebben hard te zijn, maar niet onredelijk.
Hij vroeg zich af wat voor een leider beter is, te worden gelieft of gevreest, en kwam tot de conclusie dat het beter/makkelijker is om gevreest te zijn, want mensen laten zich daar makkelijker door in het gareeel houden.
Hij moet verstand hebben van reputatie, management en hoe te vechten.
Hij defineerde vijf ‘virtues’ voor een goede leider.
Wijsheid, Strategie, krach, moed, en genadeloosheid.
Geweld en wreedheid mogen met proportioneel gebruikt worden als dat nodig is voor de stabilteid en veiligheid van de staat.
Zijn werk werd 200 jaar verbannen door de kerk.
Wat we tot op de dag van vandaag van Machiavelli leren, is dat het niet altijd mogelijk is om in alle opzichten ethisch ‘goed’ te zijn als je ook effectief wilt zijn. Zoms moet je moeilijke keuzes i.e. ethische trade-offs maken. We hebben te maken met de wereld zoals deze is, en niet zoals we graag zouden willen dat deze is.
“Princeps” en “Discorsi”
Michel de Montaigne 1533-1592
Grondlegger van het essay als literaire vorm. Voorloper van het modern humanisme en scepticisme. Een van de eerste die vond dat vrouwen gelijkwaardig zijn aan mannnen. Zijn boeken werden verboden door de kerk.
Francis Bacon 1561…1626
Was a lawyer, en was geinterseerd in het vereenvoudigen van de wet in algemenere wetten.
Wilde filosofie bruikbaarder maken, was gefacineerd door recente uitvindingen uit die tijd en stelde vast dat deze meer door toeval ondekt waren, dan door theoretisch bestuderen van oude filosoven.
British Empiricism group: with David Hume, John Locke, Thomas Hobbes, and Sir Francis Bacon
Introduces inductive reasoning, algemene wetten proberen te vormen uit specifieke observaties.
Benadrukte heb nut van experimenten, en dat de resultaten precies opgeschreven moeten worden.
Vondt dat te strak vasthouden aan Aristotele ons belette te groeien.
Uitvinder van de wetenschappelijke methode. Father of empiricism. Hij schreef de roman New Atlantis, waarin hij een utopie beschrijft waarin wetenschap aan de basis staat van een welvarende samenleving.
Onderkende het probleem dat de mesnelijke geest er goed in is de waarheid te vervormen.
Thomas Hobbes 1588…1679
British Empiricism group: with David Hume, John Locke, Thomas Hobbes, and Sir Francis Bacon
Was misschien wel de grootse politieke filosoof van de 17e eeuw. Hij was de eerste die brak met de traditionele natuurrecht, en het idee van Aristoteles dat de mens een doel heeft, en stelde dat het recht door een overheid bepaald moet worden zonder noodzakelijk verband met moraal. Deze houding noemt met rechtspositivisme. Recht is een menselijk product. Hobbes wees erop dat een boel elende werd veroorzaakt doordat we de oude grieken te serious namen.
Een van de eerste denkers die we als concervatief kunnen beschouwen.
One of the founders of modern political philosophy. Hij heeft als het ware de taal gedefineerd waarin we tot op de dag van vandaag nog praten over de staat.
Was (in het geheim) een ateist.
Hij zag de mens als gevaarlijk dier dat door angst en rede tot orde moet worden gedwongen. Hij was voorstander van een sterke staat die de individuele wil onderdrukt ten gunste van stabiliteit
Heersers krijgen hun authoriteit niet van God, maar van het volk.
De natuurlijke staat van de mensen is zonder regring. In deze staat is het leven verschrikkelijk omdat mensen van nature echoistich zijn, en het recht van de sterkste geldt; Oorlog van iederen tegen idereen. In de natuur is er geen goed en kwaad. Mensen leveren hun recht op totale vrijheid in, in ruil voor een regering, met een monopolie op geweld, die anarchie en chaos voorkomt. De natuurlijke toestand van de mens is conflict.
De ennige gegronde reden om in opstand te komen tegen een regering, is als die regering jou persoonlijk met de dood bedreigt.
Hij was de eerste die een social contract beschreef. Mensen leveren hun absoltue vrijheid in, in ruil voor recht en stabiliteit.
Zette zijn ideen uiteen in zijn boek “Leviathan”
Vluchte naar Frankrijk tijdens de oorlog
Hobbes dacht ook dat het hoogste gezag niet gedeeld kan worden, maar daar heeft hij blijkbaar uiteindelijk geen gelijk in gekregen, aangezien moderne staten dat juist wel doen.
Hoewel Hobbes’ politieke filosofie en zijn ideeën over sociale contracten nog steeds worden bestudeerd en besproken, zijn sommige van zijn veronderstellingen over de menselijke aard en de aard van de samenleving achterhaald. Zijn visie op de mens als intrinsiek egoïstisch en zijn nadruk op een absoluut soevereine macht zijn onderwerp van kritiek en discussie
https://www.youtube.com/watch?v=Y3S1uqgGfB4
17e eeuw is de wetenschappelijke revolutie
René Descartes 1596 … 1650
Ik denk, dus ik ben.
Hij zegt daarmee als het waare dat de geestelijke wereld er eerst is, en dat daaruit volgt dat de stoffelijke wereld bestaat.
Lichaam/geest dualisme
I think therefore God is more obvious than anything
Waarnemingen zijn inferieur ten opzichte van rede en logica Discards belief in all things that are not absolutely certain father of analytical geometry egarded as one of the leading influences in the Scientific Revolution, (tussen renaissance en enlighenmnent) “Meditations on First Philosophy”, “Principles of Philosophy”, “The Passions of the Soul and Other Late Philosophical Writings” rationalists: Reason governs human behavior
Grote vragen moet je opdelen. Je moet zorgen voor heldere definities.
Een van de helden van de Franse revolutie omdat hij zich tegen autoriteit keerde voor de bron van kennis
Schreef in een heldere en systematische stijl
Zijn dualisme tussen lichaam en geest is inmiddels door de neurowetenschap ingehaald.
Gottfried Wilhelm Leibniz 1646…1716
Monaden, optimisme (beste van alle mogelijke werelden), calculus
Monaden zijn de kleinste, simpele en onstoffelijke (geestelijke) substanties waaruit het hele universum is opgebouwd.
Blaise Pascal (1623 … 1662)
Frans filosoof, wiskundige en theoloog; bekend om Pascals Weddenschap en zijn verzoening van geloof en rede.
John Locke 1632 … 1704
Was een arts. Grondlegger van het Liberalisme (i.e. grote waarde hechten aan individuele vrijheden) British Empiricism group: with David Hume, John Locke, Thomas Hobbes, and Sir Francis Bacon We worden geboren als een onbeschreven blad God granted us the inalienable right to our property Iedereen gelijke rechten en plichten had onder de wet Empiricism, Reality is what we derive from our own sensory experience social contract theory Coined the term tabula rasa (blank slate) mensen worden geboren als een onbeschreven blad, en zijn daarom dus gelijk. Argued that in order to be true, something must be capable of repeated testing, a view that girded his ideology with the intent of scientific rigor
Mensen hebben natural rights die ze niet kwijt kunnen raken: Recht op leven, vrijheid en eigendom.
Scheiding van kerk en staat
Een van de grootste politieke filosoven van de late 17e eeuw, en de grootse beinvloeder van de VS onafhankelijkheidsverklaring, en inspirator voor de verlichting in europa.
Locke’s theories inspired later philosophers such as Voltaire, Jean Jacques Rousseau, David Hume and Immanuel Kant.
Was een protestant.
Rejects slavery
Social contract, we geven een deel van onze natuurlijke vrijheden op, in ruil voor een stabiele maatschappij. De regering krijgt zijn autoriteit op basis van instemming van het volk. De regering moet klein zijn, en alleen gericht zijn op het beschermen van leven, vrijheid en eigendommen.
Onze eigen arbeid is ons eigendom, en arbeid is de bron van andere eigendommmen, omdat we dingen maken en daarna kunnen ruilen.
Wetgevende en uitvoerende macht moeten gescheiden zijn.
Hield zich bezig met epistemology (wat moet ik geloven), wat ethiek (wat moet ik doen) en politiek (hoe moeten we samenleven)
Schreef een groot deel van zijn werk in nederland.
Als de regering niet meer in het belang van het volk handeld, dan moeten we het recht hebben de regering af te zetten. Hierin verschilt hij van Hobbes.
Schreef twee belangrijke werken: “an Essay Concerning Human Understanding” en “Two Treatises on Government”
Friend van Boyle
The only defense against the world is a thorough knowledge of it.
New opinions are always suspected, and usually opposed, without any other reason but because they are not common
To love truth for truth’s sake is the principal part of human perfection in this world, and the seed-plot of all other virtues.
The Bible is one of the greatest blessings bestowed by God on the children of men. It has God for its Author, salvation for its end, and truth without any mixture for its matter. It is all pure, all sincere; nothing too much; nothing wanting!
All wealth is the product of labor.
Empirisme staat grofweg tegenover Rationalisme. Bekende empirsten zijn Lock, (Barklay ?), Hume en de bekenste Rationalisten zijn Descartes, Leibnisz, Spinoza.
Je kunt een stuk land dat nog van niemand is in eigendom krijgen door het te bewerken, maar alleen als er voldoende overblijft voor anderen.
Zijn werk is redelijk goed toegankelijk.
Baruch Spinoza 1632-1677 (nederlander) joods wiskundige, politiek denker en lenzenmaker Spinoza’s vooruitstrevend gedachtegoed en filosofieën werden door velen gemeden en in de meeste delen van Europa gedurende meer dan 200 jaar verboden “Ethica” kwam op de lijst van Verboden Boeken van de kerk Intellectuele en religieuze vrijheid, scheiding van kerk en staat en pantheïsme, het geloof dat alle dingen een allesomvattende en immanente god bevatten.
Wees op de vele tegenspraken in de bijel.
Humanisme
Montesquieu 1689 … 1755
Scheiding der machten
Voltaire (1694 … 1778)
Populair verlichtingsdenker, polemist tegen religieus dogma en pleitbezorger van vrije meningsuiting.
Hij keerde zich fel tegen de wreedheid van de kerk.
David Hume 1711 … 1776
British Empiricism group: with David Hume, John Locke, Thomas Hobbes, and Sir Francis Bacon
Empiricist
economist
Reality is just a network of experiences that we have chosen to believe are connected in order to understand our world
refute dogmatic religious and moral ideals in favor of a more sentimentalist approach to human nature
Assessed that human beings lack the capacity to achieve a true conception of the self, that our conception is merely a bundle of sensations that we connect to formulate the idea of the self
Hume argued against moral absolutes
He once said: “All knowledge degenerates into probability”
“kritiek op inductie en causaliteit verdient extra nadruk (volgens ChatGPT)”
Jean-Jacques Rousseau 1712 … … 1778
Suggested that Man was at his best in a primitive state
Wrote extensively on education, proponent of child-centered education.
Kinderen worden natuurlij goed geboren. Taak van opvoeden is te behoeden voor corruption door de maatschappij
De meeste mensen geloven in voortuigang als een weg naar beschaving en meer luxe, maar Rousseau was het daar niet mee eens.
Noble savege vs. modern decadence
Mensen waren vroeg goed en puur, maar door de intrdede van de maatschappij werden ze corrupt, decadent en gedegenereerd. Dat komt volens hem doordat we op een ongezonde manier van onszelf zijn gaan houden, wat leidt tot trots en jalouzie. Toen we in steden gingen wonden gingen mensen zich met anderen verglijken. We willen steeds meer status en geld.
Kijk naar wat er met de indianen gebeurd is. Voordat de westerlingen kwamen haddden ze een rijke cultuur, maar al snel degeneerde ze
Mensenn zijn compatitaief en willen meer dan ze nodig hebben.
Hij ziet de (social contract) theorien van hobbes en lock als toepasselijk voor een bepaald stadium van onze ontwikkeling, maar op een gegeven momement falen ze.
Onderkende dat het al fout ging op het moment dat mensen een stukken grond gingen toeeigennen, in het bezonder om daar dingen op te gaan verbouwen, i.e. de agratische revolotue. Daarvoor toen we nog jager-versamelaars waren, was het niet nodig om eigenaar te zijn van het land, en toen was het leven nog idillisch. Op het moment dat je eigenaar bent van een stuk land, zul je ook anderen er eventueel met geweld van moeten weren. Bovendien wordt werkt het in je voordeel als je andere op dat land voor je laat werken.
Het social contract van Rouseau wil dat doorbreken.
Hij onderkend dat het idee van Lock dat arbeid automatisch tot eigendom leid te simpel gesteld is.
Hij onderkend dat we met een groep meer kunnen berijken dan als indiviuen. Zijn social contract is daar op gebaseerd. Hij zegt: Geef al je individuelen vrijheden op, onder de voorwaarde dat je een evenredig deel terug krijgt van de opbrengst van de samenwerking, hetgeen inclusief is aan de dingen die je in eerste instantie hebt opgegeven.
Rousseau stelt dat je slecht wordt als de maatschappij je slecht behandeld.
Een van de eerste met socialistische ideen
Adam Smith 1723…1790
Scottish econoom. key figure during the Scottish Enlightenment
Seen by some as “The Father of Economics”[4] or “The Father of Capitalism”,
The Father of Capitalism en liberaral economic thinking, invisible hand of the marked Laisser-faire econommie.
Hij kwam met de stelling dat alle waarde uit arbeid ontstaat.
De “Onzichtbare Hand” is het mechanisme van vraag en aanbod, waarin iedereen handeld uit eigen belang, maar toch ook bijdraagt aan de gemeenschap zonder dat dit hun intentie is.
Hij was de eerste die onderkende dat vrijwillige transacties voordelig voor beide parteinen kunnen zijn. Daarvoor dacht men altijd dat er winnaaars en verliezers waren.
Immanuel Kant 1724 … 1804
Good decision-making is based on understanding the universal moral impact of your choices Enlightenment thinker One of the most essential figures in modern philosophy
Zijn zienswijze word transcendentaal idealisme genoemd. De echte werkelijkheid blijft voor ons onkenbaar, we zien de wereld door onze vervormende bril.
De zienswijze van Kant wort ook wel Kriticisme genoemd. Het verwerpt dogmatisme, je kunt niet zomaar aannemen dat de rede alles kan. Het verwerpt ook radicaal sceptiscime; je hoeft niet te zeggen dat niets zeker is. Kortom: kennis is mogelijk onder bepaalde voorwaarden.
Desire to find a synthesis between rationalists like Descartes and empiricists like Hume, to decipher a middle ground that defers to human experience without descending into skepticism
Categorical imperative, he idea that there are intrinsically good and moral ideas Argued that humanity can achieve a perpetual peace through universal democracy and international cooperation
Probeerde authoriteid van god voor moraliteit te vervangen door reason.
Als je een princiepe denkt te hebben, stel je dan eens voor dat het algemeen geldig zou zijn, en jij er het slachtoffer van.
Wijst er op dat we het woord “goed” in veel verschillende contexten gebruiken, maar dat het meestal niet gaat over “moreeel goed”. Ethisch goed handelen is een heel speciefiek soort goedheid.
Humanisme
Denk voor jezelf! Durf te denken!
Erg moeilijk te lezen
Las David Hume en was het met hem eens en ging daar op verder. causale relaties kun je die waarnemen, of doet ons brein dat?
Zocht naar een middenweg tussen rationalisme en empiresme
Concepten als tijd, ruimte, causalitiet zitten al in onze hersennen, en die plakken we als het ware op de realteit. Het zijn voorwaarden voor ons verstand. Ik kan aleen maar iets zeggen van hoe de wereld op mij overkomt, i.e. gezien door de bril van de concepten die al in mij voor geprogrammeerd zijn. Maar of dat overeenkomt met hoe de wereld echt is, dat weet ik niet.
Wetenschap gaat niet over de wereld, maar over hoe de wereld op ons overkomt. Kennis is altijd gefilterd door onze ervaringsstructuur.
Kant introduceert de esthetica als een volwaardige tak van de filosofie
De vrijheid van de mens ligt morele autonomie
Minicollege - Immanuel Kant Gerko Tempelman https://www.youtube.com/watch?v=rgLys1bxBnM
Edmund Burke 1729 … 1797
Founder of conservatism
Jeremy Bentham 1748 … 1832
Utilitarisme
Had een grondige hekel aan de engelse wet uit die tijd die hij maar ongefunceerd en arbitrair vond. Hij introduceerde het princiepe van utiliteit. De wetgever moet zodanig handelen dat het altijd het grootste geluk (neto som van pijn en plezier) voor zo veel mogelijk mensen oplveverd. Een misdaad moet gestraft worden aan de hand van hoevel mensen er door geschaad zijn. Een fictomless crime moet niet bestraft worden.
Hij beschouwde Bacon als het grootste genie ooid.
Hij dacht veel na over diverse sociale problemen
Hegel 1770 … 1831
Had een zeer slechte schrijfstijl, hij is nog moeilijker te lezen dan Kant.
Duits Idealisme: Geest vormt werkelijkheid (Fichte, Schelling, Hegel)
Was een tijdgenoot van Napoleon en Beethoven. De tijdsperiode wordt de Romantiek genoemd. Hij bouwde voort op het werk van Kant, wiens werk net verschenen was. Hij vond dat Kant te veel bleef hangen in abstractie zonder totaliteit.
Duitland zoals we het nu kennen bestond nog lang niet, het bestond uit allemaal apparte koninkrijkjes, waaronder het koninkrijk Pruisen. Er werd oorlog gevoerd met Frankrijk, en daardoor viel het Heilige Roomse Rijk na acht eeuwen uit elkaar.
Droomde van nieuwe bezieling en instituties, een nieuwe maatschappij.
Hij probeerde een visie te ontwikkelen op het geheel, een totaal systeem.
Hij was een wat trage en eerzuchtige man en zijn carriere kwam traag op gang. Hij was arogant en moeilijk in de omgang. Hij werkte heel hard.
Hield zich veel met politiek bezig, vooral met de Franse revolutie, maar waar hij echt beroemd mee geworden is, is de filosofie van de geschiedenis.
Vooruitgang is niet lineair maar rommelig en grillig, we schieten vaak door in het compenseren van fouten uit het verleden, en er gaan vaak een aantal schommelingen overheen voordat we de juiste belans gevonden hebben. Het is niet te voorkomen dat vooruitgang pijnlijk en rommelig verloopt, en we moeten deze strijd met botsende ideeen verwelkomen. Hij noemt dit process Dialectiek, en op de hele lange termijn convergeert dit process naar een werel zonder conflicten, en zijn we weer terug bij God, in het paradijs. Maar tot het zo ver is, moeten we leven in een wereld met conflicten, en vervreemding.
Er is wijsheid in elk tijdperk, ook al beschouwen we oude culturen vaak als barbaars.
Maakte deel uit van het “German idealism”, samen met Kant. Idealisme houd de opvatting in dat we niks over de ‘echte’ wereld kunnen weten, maar allen over de ideen die we hebben over de wereld. Of nog sterker, de fysieke werkelijkheid is een ilusie van de geest.
Idealisme is de onderkenning dat we alleen dingen zeker kunnen weten over onze ideen. Over de fysieke weereld hebben we slechts indirecte kennis.
Er zijn verschillende vormen van idealisme, Hegel hoorde bij de stroming Absoluut idealisme; De hele werkelijkheid is de uitdrukking van één groot geestelijk geheel.
De geschiedenis van de wereld, is eigenlijk de geschiedenis van onze eigen geest.
Wijsheid kan soms in handen zijn van mensen de je in eerste instantie minacht.
Was voor een deel geinspeeerd door de franse revolutie, ze zagen de excessen, en hoopte door opvoeiding van de bevolking dat ze een nieuw tijdperk in konden zonder al dat geweld.
Zijn beroemste volgeling was Karl Marx.
Hij was van mening dat de overige wetenschappen betekenisloos zijn indien zij niet op filosofie gebaseerd zijn.
One of Hegel’s most important contributions to philosophy is his concept of the “dialectical process.” According to Hegel, this process involves the clash of opposing ideas or forces, which leads to a synthesis that incorporates elements of both. This synthesis, in turn, becomes the starting point for a new dialectical process, and so on.
Dialectiek is het fenomeen dat als je een concept lang genoeg doordenkt, je vanzelf op een het tegendeel uit komt, en dat deze negatie er als het ware om vraagt om het het orginele idee verenigt te worden.
De geest van de mens onstaat zodra hij zich bewust wordt van zijn vrijheid en daar over na gaat denken. Het bewustzijn is dus niet een ding, of een gegeven, maar een process van conflicten.
https://www.youtube.com/watch?v=oOQGmGtUgdo
Schopenhauer 1788 … 1860
Metaphysical ethics
Het leven is lijden, gedreven door een blinde wil. Je bent vrij om iets te ‘willen’ maar je kunt niet zelf een andere wil kiezen.
Reality is not something known but surrendered to, as an energetic lifeforce called the ‘will’ tests us in expressing its own true nature.
Hij was sterk gekant was tegen de idealistische en systematische benadering van Hegel. Hij bekritiseerde Hegel’s nadruk op rationaliteit en intellectuele abstractie en benadrukte in plaats daarvan de rol van de wil als de fundamentele drijvende kracht van de menselijke ervaring.
Als je gelukkig wilt worden, kun je maar beter een rijk innerlijk leven hebben. Externe bronnen van geluk zijn onbetrouwbaar, en met name van andere mensen hoef je maar weinig te verwachten.
Het geluk van mensen wordt vanaf twee kanten bedreigd; Aan de ene kant is de wereld vergeven van pijn en schaarste, en voor het kleine aantal mensen dat daar aan weet te onstsnappen, loert het geveaar van verveling.
Hij stond bekend om zijn pessimistische kijk op het leven en zijn scherpe kritiek op andere filosofen en denkers. Hij uitte vaak minachting voor zijn tijdgenoten, met name Hegel, en noemde hen “charlatans” en was berucht om zijn sarcastische en beledigende opmerkingen.
John Stuart Mill 1806 - 1873
Utilitarisme
economist member of Parliament linchpin of modern social and political theory –> liberalism
John Stuart Mill was een belangrijke figuur in het utilitarisme, dat nauw verbonden is met positivistische ideeën, vooral in zijn nadruk op empirisme en rationalisme in ethiek en politiek.
advocate for the right of women to vote right of free speech (free discourse is necessary for social and intellectual progress) Stated the need for a system of constitutional checks
Principles Of Political Economy (1848)
Leerling van Jeremy Bentham
Auguste Comte: 1798 - 1857
Auguste Comte is de grondlegger van het positivisme en wordt vaak gezien als de eerste echte socioloog. Hij geloofde dat de maatschappij net als de natuurwetenschap bestudeerd kon worden, met een focus op empirisch verifieerbare informatie.
Kierkegaard: 1813 - 1855
Existentialisme
A Danish theologian, social critic Explored the idea of objective vs. subjective truths Was highly critical of the entanglement between State and Church First described the concept of angst, defining it as a dread the comes from anxieties over choice, freedom, and ambiguous feelings
Geobcedeerd door de dood
Had een zwakke gezondheid
Geef je sentimentele ilusies op!
Wat je ook doet, je zult er spijt van krijgen
Grondlegger van het Existentialisme, (naast Heidegger en Sartre)
Uitvinder van het woor Angst
We zullen nooit totaal gelukkig zijn
Søren Kierkegaard: Kierkegaard, een Deense filosoof, bekritiseerde Hegel’s filosofie vanwege zijn vermeende ontkenning van de individualiteit en het belang van het concrete menselijke bestaan. Hij benadrukte de subjectieve ervaring en de persoonlijke verantwoordelijkheid in het bestaan, in tegenstelling tot de nadruk van Hegel op de objectieve geest en de universele rede.
Angst is bij existentialisten geen vrees voor een spin of de dood, maar de duizeling die je ervaart wanneer je over een afgrond kijkt en beseft: ik zou kunnen springen. Het is het besef dat er niets is dat jou tegenhoudt, geen morele wet, geen natuurwet, behalve jijzelf. Die absolute leegte onder je voeten is de kern.
Marx 1818-1883
Capitalism doesn’t work, it depends too much on exploitation
Zijn ideeen bouwen voort op Adam Smith en Hegel. Hij was oorspronkelijk een aanhanger van Hegel, maar raakte later sterk gedesillusioneerd door zijn filosofie. Marx bekritiseerde Hegel’s idealisme en beschouwde het als abstract en idealistisch, en ontwikkelde in plaats daarvan zijn eigen materialistische benadering die gericht was op de maatschappelijke en economische omstandigheden.
Hij wordt beschouwd als een van de belangrijkste materialisten in de moderne filosofie. (materialisten geloven dat de geest voort komt uit materiele processen)
Friedrich Nietzsche 1844 … 1900
God is dood
Reality is not absolute, unmoving, or God-given, but created by human values through rugged individualism and battling collective insanity Favored perspectivism, which held that truth is not objective but is the consequence of various factors effecting individual perspective
Articulated ethical dilemma as a tension between the master vs. slave morality; the former in which we make decisions based on the assessment of consequences, and the latter in which we make decisions based on our conception of good vs. evil
Het is onzinnig om geschiedenis te bestuderen om allen te weten hoe het in het verleden was, het gaat erom dat we lessen kunnen trekken voor het heden.
Was erg critisch op de cristelijke moraal. Hij zegt dat het een slaven moraal is. We doen alsof het een deugd is als we ons aan allemaal geboden houden, maar het komt juist voort uit angst en zwakte. Hij zegt dat het geen deugd is om te gehoorzamen als je daarmee jezelf verloochend. Men doet ook alsof moraal een waarheid is, maar het slechts een conventie. Wie zich ervan bevrijd staat eenzaamheid te wachten, maar ook de vreugde van een overwinning op zichzelf. De school, kerk en maatschapij temt de wil van een kind. De moraal maakt schuld van alles wat krachtig is.
Conflict en strijd zijn nuttig en vruchtbaar, het zijn bronnen van groei en schepping. “Wat mij niet doodt, maakt mij sterker”. Oorlog en conflict zijn de moter achter cultuur.
Hij liet zien hoe zwakkeren hun machteloosheid compenseren met morele oordelen.
Het zwakke wil overleven, het sterke wil heersen.
Zijn ideale mens is geen rationeel, sociaal wezen beschouwen maar een tragisch, strijdend individu.
Zingeveing is belangrijker dan geluk. Het leven is tragisch en lijden is onvermijdelijk. Men vind betekenis door verantwoordelijkheid en opoffering.
Nietzsche is redelijk makkelijk leesbaar, Hij schreef in een levendige en provocerende stijl, vaak met behulp van metaforen en anekdotes. Zijn werken zijn vaak op persoonlijke ervaringen gebaseerd. Maar hij is niet altijd makklijk te begrijpen omdat nijn schrijfstijl vaak erg poëtisch en provocerend is en vol met metaforen en paradoxen.
Moraal is niet zomaar een conventie, maar vaak wraak vermomd als deugd. Begrippen als ‘goedheid’, ‘schuld’ en ‘medelijden’ zijn psychologische wapens.
Hij had het idee van de Übermensch. Dit is een mens die zich bevrijdt heeft van de kudde moraal, en zijn eigen waarden schept. De Übermensch omarmt het bestaan volledig, inclusief lijden, chaos, tragiek. Hij zegt ja tegen het leven, waar anderen vluchten in religie, dogma of nihilisme.
In een gedachte experiment confronteerd hij ons met de vraag of we ons leven zo leiden dat we het eeuwig zouden willen herhalen.
Zijn antisemitische zus Elisabeth Förster-Nietzsche vervalste zijn nalatenschap richting het nationaalsocialisme. Nietzsche zelf zou er als hij nog had geleeft waarscheinlijk niks mee hebben gehad. Nietzsche verachtte nationalisme, antisemitisme en militarisme. Hitler bewonderde Nietzsche, en verdraaide zijn concept van de Übermensch en interpreteerden het als een biologisch superras.
Bertrand Russell 1872…1970
Analytische filosofie
Russell was een van de grondleggers van het logisch atomisme, een filosofische positie die stelt dat de wereld bestaat uit atomaire feiten die kunnen worden beschreven met behulp van de logica. Hij stelde dat definities kunnen worden geanalyseerd in termen van klassen en predikaten, wat van groot belang was voor de logische en taalfilosofie. Hij was een pionier op het gebied van taalfilosofie en de filosofie van de geest, en zijn werk had invloed op latere filosofen zoals Ludwig Wittgenstein en Willard Van Orman Quine
Russell was zeer kritisch ten opzichte van Hegel’s idealistische filosofie en zijn complexe systeem van dialectiek. Hij beschouwde Hegel’s denken als obscuur en moeilijk te begrijpen. Russell bekritiseerde de neiging van Hegel om abstracte concepten te gebruiken en complexe metafysische constructies te bouwen, die volgens Russell weinig waarde hadden en weinig inzicht boden in de concrete werkelijkheid. Daarnaast was Russell ook kritisch over Hegel’s veronderstelling van een absolute geest of absolute kennis. Hij betwistte de idee dat de geest van de mens de ultieme bron van kennis kon zijn en dat er een absolute waarheid bestond die door middel van dialectiek kon worden bereikt.
Het probleem van deze wereld is dat domme mensen overal zeker van zijn, en dat verstandige mensen vol twijfel zitten.
Hij schreef ook toegankelijke werken voor een breder publiek. Zijn boek “The Problems of Philosophy” is een goede introductie tot de filosofie en biedt heldere uitleg van verschillende filosofische kwesties.
Russell hat niks met Nietzsche en vond zijn werk niet wetenschappelijk maar eerder literatuur.
Max Horkheimer (1895 … 1973)
Samen met Theodor Adorno grondlegger van de Kritische Theorie (cultuur, macht en ideologie)
Populaire cultuur houd de massa dom.
Kritische Theorie (cultuur, macht en ideologie). Het is de intellectuele voorouder van wokisme, maar het had veel meer diepgang en was niet zo populair en activistich.
ontstaan uit de Frankfurter Schule.
Belangrijkste figuren Theodor Adorno, Max Horkheimer, Herbert Marcuse en later ook Jürgen Habermas
Kritiek op kapitalisme vanuit cultureel perspectief en dus breder dan aleen de economsiche kritiek van Marx. Hierdoor wordt het door rechts vaak cultuur-Marxisme genoemd.
Machtstructuren verschuilen zich achter op het eerste gezicth neutrale instituties zoals wetenschap, media, recht, onderwijs.
Bewust maken van onzichtbare onderdrukking. Tegenwoordig noemen we de uitwassen van Kritische Theorie “Woke”.
De sociale werkelijkheid kan niet objectief bestureerd worden, alles is verweven met macht.
Ayn Rand 1905 … 1982
Ze staat alleen in dit overzicht met filosoven omdat ze omarmd werd door captialistische recthse stromgingen in de VS en daardoor beroemd werd. Haar geschriften wordt niet door iedereen als literatuur beschouwd, en haar filosofische ideeen worden over het algemeen door colega’s niet serieus genomen. Ze noemde haar stroming Objectivisme, maar dat is niet echt een volwaardige filosofische stroming geworden. Ze verwierp vrijwel alle andere filosofen, wat een teken is van gesloten denken. Toch was ze ook geen charlatan, haar ideen waren orgineel en invloedrijk, maar miste systemische uitwerking.
Stond bekend om haar radicale individualisme en het concept van het rationeel egoïsme. Ze stond erom bekend andere filosofen en intellectuelen te bekritiseren en hun ideeën af te wijzen met weinig ruimte voor nuance
Haar werken zijn vooral literair en polemisch, zonder gedetailleerde argumentatie. Ze verkeerde zelden in dialoog met serieuze tegenargumenten
Haar held is de onafhankelijke, zelfscheppende mens die niets eist van anderen, en ook niets laat eisen.
Mensen doen alturisiche dingen omdat het een goed gevoel geeft: rust in het geweten, bewondering, zingeving, etc. Maar andere filosofen zullen daar tegen inbregen dat het feit dat je er een goed gevoel aan over hield, niet meteen betekend dat je het daarom deed: Als je een kind uit een brandend huis red, voel je je daarna misschien trots, maar dat is niet de reden dat je het deed. Maar daar zou Rand weer op antwoorden: Je deed het omdat je niet wilde leven met het schuld gevoel, en het het zelfbeeld van een lafaard.
De overkoepelende vraag: Is moraal iets dat boven de mens uitstijgt, of is het slechts een slimme vorm van zelfbehoud?
Groeide op in rusland, was jooods, en haatte dus communisme om begrijpelijke redenen. Met haar ouders emigreerde ze naar de VS, waar ze succesvol werd als roman schrijfster. De strekking van haar werk is dat de mens een heroisch wezen is dat zelf verandwoordelijk is voor zijn eigen geluk en success, en dat het goed is om egoistich te zijn, zoland je maar onderkent dat anderen dat recht ook hebben. Altruisme is slecht, zeker als het opgdrongen wordt, want als je gedongen wordt van iedereen te houden (zoals het cristendom en adere stromingen preidiken) dan wordt betekend het eigenlijk dat je van niemand houdt. Ze noemde haar werk “Objectivism” maar het is me niet duidelijk waarom deze naam toepasselijk is op haar denken.
Rand is an empirical realist in the tradition of John Locke
Tara Smith, een hoogleraar aan de universityet van Texas is de enige serieuze wetenschapper die nog iets met het werk van Rand doet.
Wittgenstein 1889 … 1951
Wittgenstein was een Oostenrijks-Britse filosoof en een van de belangrijkste figuren in de analytische filosofie
Was erg bezig met taal. Hij realzeerde zich de beperkingen van taal, en het feit dat het een socicaal geconstruurd gereedschap is. Ook om jezelf te begrijpen ben je afhankelijk van deze taal, dus voor iets dat erg prive is, heb je toch een gereedschap nodig dat publiek geconstrueerd is. Je moet maar hopen dat de juiste woorden bestaan die uitdrukken wat je van binnen voelt.
Taal is niet een passieve beschrijving van de wereld, maar vormt de grenzen van wat gedacht en begrepen kan worden.
Pleitte ervoor om zich precies uit te drukken
W.F. Hermans was geinteresseert in hem
Hoewel Russell een grote invloed had op Wittgenstein en een belangrijke rol speelde in zijn academische carrière, ontwikkelde Wittgenstein later zijn eigen filosofie die afweek van Russell’s denkbeelden. In zijn latere werk, met name zijn boek “Filosofische onderzoekingen”, bekritiseerde Wittgenstein de taalfilosofie en logisch atomisme van Russell en pleitte hij voor een meer taalspelgeoriënteerde benadering van filosofie
Martin Heidegger (1889 … 1976)
Duitse existentialist en fenomenoloog; stelde het zijn centraal in de filosofie.
Erg moeilijk leesbaar en vaag. Had Nazi simpatien.
Hij vraagt zich af wat ‘zijn’ betekend.
Grondlegger van moderne existentialisme. Zonder Heidegger geen Sartre, Merleau-Ponty of Camus.
Begrijpen gebeurt altijd vanuit een voor-oordeel.
Zorg en Sein-zum-Tode (Heidegger): De mens is het enige wezen voor wie zijn eigen “Zijn” een vraagstuk is. We zijn “er-in-geworpen” (Geworpenheid) en we weten dat het eindig is. Juist die eindigheid (de dood) is niet het einde van het proces, maar de voorwaarde die elk moment betekenis geeft. Zonder de dood zou niets ertoe doen.
Karl Popper 1902…1994
kwam met de term speudo science, toen hij goed keek naar het werk van Einstein en Freud.
Het viel hem op dat elke experimentele uikomst bruikbaar was voor de theorien van Freud, maar dat de theorien van Einstein falisifiesserbaar zijn.
Hij onderkende dat elke wetenschapper atlijd begint met bepaalde vooroordelen, maar dat echte wetenschappers bewijs zoeken voor het feit dat ze het fout hebben, en dat speudo science zoekt naar argumenten die hun vooroordelen bevestigen.
Humanisme
Hannah Arendt 1906…1975
Boek over Eichmann
Humanisme
Jean Paul-Sartre 1905…1980
Maakte Existentialism (dat door Kierkegaard geintroduceerd was zonder die term te gebruiken) populair.
Verachtte de burgerlijke conformitiet (bourgeoisie) i.e. een materialistische en oppervlakkige levensstijl.
Existentialisme is een reactie op meer traditionel stromingen zoals rationalisme, empiricism en positivisme. Mensen maken keuzes op basis van wat voor hun betekenis heeft, en niet noodzakelrijkwijs rationeel.
Hechten grootte waarde aan authenticiteit.
Was een beroemde linkse intelectueel in het frankerijk van na WOII.
Geloofde dat alle communistische regimes serieuse altruistische bedoelingen hadden.
The existential approach was developed as a reaction to the two dominant models of psychology: psychoanalysis and behaviorism. De eerste zegt dat de mens niet vrij is vanwege zijn onderbewuste driften, en de tweede vanwege de biologie en socio-culturale conditionering.
We bestaan eerst, en daarna moeten we zelf maar bepalen wat onze essentie is. Dat is omgekeerd aan hoe het met andere dingen gaat zoals een schaar. De essentie van een schaar bestaat al voordat het voorwerp er is. De oude filosofen dachten ook zo over de mens, maar Sartre zei dat ze dat fout zagen. Wij zijn het enige wezen dat niet samenvalt met zichzelf. Je bent nooit “een leraar” zoals een tafel “een tafel” is. Je bent altijd de toeschouwer van je eigen rol.
Jij bent niet je karakter, je bent de keuzes die je maakt.
“Being and Nothingness” Reality is both the isolating and liberating freedom thats put in our hands, the burden of creating the world based on our decisions vocal proponent of Marxism and socialism Believed that human beings are ‘condemned to be free’
Dingen zijn vreemder dan we denken.
Onze alledaagse routine geeft ons een vals gevoel van vetrouwdheid, maar dat is maar een dun laagje. Daaronder zit een hele wereld van vreemde en zelf beangstegnde dingen.
Maar als je je daar goed van bewust wordt, kun je dat ook in je voordeel gebruiken. Dingen hoeven niet te blijven zoals ze zijn. Vaak denken we dat we veroordeeld zijn tot de status quo, bijvoorbeeld een slecht huwlijk. Veel dingen zitten vast op het excuus van geld.
Was geinterseerd in Marx.
We zijn veroordeeld tot vrijheid, in de zin dat er geen schepper is en geen doel.
Er is niks dat je ‘zou moeten zijn’
Een pennendopje ontleent zijn essentie aan het bestaan van een pen, maar ons bewustzijn is instaat om aan het zelfde onbject een andere essentie te geven, bijvoorbeeld als een klein bloemenvaasje, of een vreemd sierrad. Dit is iets kenmerkends van on bewustzijn, het geeft een persoonlijke betekenis aan dingen.
Je hebt niet de vrijheid om jezelf in een vogel te veranderen, of een slechte jeugd ongedaan te maken. Maar het bewustzijn heeft de vrijheid om daar zijn eigen betekenis aan te geven.
Kijk naar een object als een schaar. Daarvan is duidelijk wat zijn doel is. Een schaar is altijd zichzelf, maar een mens helaas niet. Een mens moet altijd maar keuzes maken, en als je daar over nadenkt is dat beangstigend.
Onze vrijheid onderscheid ons van de dieren. Dieren zijn niet vrij, in de zin dat ze geen betekenis kunnen geven aan hun leven.
Hij zet zich af tegen het idealisme van Kant, die een onderscheid maakt tussen dingen ansich en onsze perceptie ervan. Sarte zegt dat het ding ansich helemaal niet bestaat, en alles perceptie is.
De mens kan de wereld verbeteren.
Kritiek op zijn denkebeelden lijkt me eenvoudig, het lijkt met evident dat de menselijke geest helemaal niet vrij is, maar gebonden aan de fysieke eigenschappen van onse hersennen. Alleen in uitzonderlijke situaties kunnen we daaraan ontstijgen.
Sartre is a phenomenologist in the tradition of Edmund Husserl
Humanisme
(Verhouding tot Simone de Beauvoir noemen (volgens ChatGPT))
https://www.youtube.com/watch?v=whp33Tgeuek
Theodor Adorno (1903 … 1969)
Samen met Max Horkheimer grondlegger van de Kritische Theorie (cultuur, macht en ideologie)
Willard Van Orman Quine (1908 … 2000) Brak met het logisch positivisme; stelde dat kennis holistisch is en theorie-afhankelijk.
Wiskunde, set theorie, logic.
Simone de Beauvoir (1908 … 1986)
Existentiële feministische filosoof; schreef Le Deuxième Sexe, een mijlpaal in de feministische theorie.
John Rawls 1921 …2002
Vragen over rechtvaardigheid.
“A Theory of Justice”
Veil of ignorance.
Als je een grondwet zou moeten maken, zou je dat het best kunnen doen door een denkbeeldige groep mensen bij elkaar te zetten die leiden aan een soort geheugenverslies, een soort sluier van onwetendheid, waardoor ze niet weten in welke omstandigheid ze in het leven staan, wat betreft afkomst, ras, enz.
Ook talent is geen verdientse, je hebt gewoon het geluk dat je er mee wordt geboren.
De vraag is waar zo’n groep mensen het over eens zouden worden.
Het antwoord is:
Ten eerste de traditionele liberarle vrijheden, zoals het recht op meningsuiting, het hebben van bezet, en te mogen stemmen, enz. Ten tweede het egaliteids princiepe. Er mag geen ongelijkheid gecreeerd worden, tenzij de mensen die het het momenteel het momenteel het slechts hebben, er het meest voordeel bij hebben. Maar het eerste princiepe gaat boven het tweede.
Kritiek op het idee van de veil of ignorance: Als je de mens ontdoet van allerlei bijzonderheden, hou je uiteindlijk helemaal geen persoonlijkheid over. De vraag is waar je stopt.
Er zijn volgens Rawls twee ‘eerlijke’ regeringsvormen: -property owning democracy -socialisme
Nozick reageerd op hem
Michel Foucault 1926…1984
Knowledge is power, but not in a good way like we heard growing up, Foucault aims to show how institutions use power to control information and thus control reality for the rest of us.
social theorist, studied social constructs progressive movement
Social constructivism
Changed how we think about power releationships in society.
Onderkende dat taal een onderliggende grondslag is van de manier waarop we met kennis omgaan, en hoe we de wereld berijpen.
Active in movements against racism, human rights abuses, prisoner abuses, and marginalization of the mentally ill,
Argued that the existence of free will is in fact evidence of the universes indifference to the individual, an illustration that our freedom to act toward objects is essentially meaningless and therefore of no consequence to be intervened upon by the world
How does power work? Hij merkt op dat macht heel subtiel kan worden uitgeoefend door gewoontes te kweken. Dan hoef je mensnen daarna alleen nog maar aan te sporen “Normaal” te doen.
Was suicidaal, sadistich en homosexueel
Wees er op dat afwijkende mensen gemedicaliseerd worden, vroeger werden ze geacepteerd als gewoon ‘anders’.
Het moderen gevangenis systeem is niet zo veel moreel beter als we vaak denken, alles gebeurt achter gesloten deuren.
Hij was het met Nietzche eens dat sommige dingen vroeger zo slecht nog niet waren
Het neoliberalisme gaat verder dan alleen de politiek en economeie. De hele maatschappij is een prestatie maatschappij geworden waar alles wordt gemeten en vergeleken.
Robert Nozick 1938 … 2002
Het enige doel van de overheid is om rechten te garanderen
Will chamberlain argument. Stel dat je alle bezittingen van iedereen afpakt en vervolges egalitair verdeeld, zodat iedereen evenveel heeft. Vervolgens laat je de maatschappij zijn gang gaan, en iedereen doet vrijwillige transacties. Binnen de korste keren ontaat er weer ongelijkheid. Dus om ongelijkheid te voorkomen zul je voorturend moeten ingrijpen in de vrijheden van mensen.
Vrijheid is niet het recht op gunstige omstandigheden. Vrijheid is het recht op niet-onderworpen zijn aan andermans willekeurige dwang.
libertarian
Vrijheid is pas echt als je ook het recht hebt om onpopulaire keuzes te maken. Zonder dat recht zijn we niet meer autonoom - dan zijn we vazallen van een moreel collectief (chatGPT)
Hij kwam met het volgende gedachte experiment: Stel dat je jezelf in een simulatie kon pluggen waardoor je je in de hemel waant. Zullen veel mensen er voor kiezen voor het leven in zo’n simmulatie?
Reageerd op Rawls
Daniel Dennett (1942 … 2024)
Amerikaanse filosoof van bewustzijn en evolutie (Consciousness Explained)
Het “zelf” is geen entiteit, maar een narratief centrum van graviteit, een verhaal dat het brein over zichzelf vertelt.
Taal maakt het mogelijk om in de derde persoon (niet gramiticaal maar als perspectief) over jezelf na te denken. Dit is cruciaal voor zelfbewustzijn.
Hij is een bekende tegenhanger van de theorie dat er een nog ontrbrekende natuurwet is die qualia en bewustzijn verklaart. Hij zegt: Qualia zijn een ilussie.
Maar de killer tegen-vraag is dan: Als bewustzijn een ilussie is, wie wordt er dan voor de gek gehouden? Bovendien is een ‘ilussie’ bij uitstek een subjectieve ervaring.
David Chalmers: The hard problem, zombies
Thomas Nagel: “What Is It Like to Be a Bat?”
Daniel Dennett: gaat recht tegen hem in.
John Searle: “Chinese Room”
Susan Blackmore
20 Major Philosophers & Their Big Ideas https://thebestschools.org/magazine/major-philosopher-ideas/
https://www.youtube.com/playlist?list=PLB4w-p0WTsoLNmg8yYbucBczABaQash7C
Toevoegen:
George Berkeley: 1685 … 1753) Was een Ierse filosoof en anglicaans bisschop. Hij is vooral bekend als de belangrijkste vertegenwoordiger van het subjectief idealisme. Iets bestaat alleen als iemand het waarneemt. (Bovendien neemt God alles waar). De stoffelijk wereld is een ilusie, alles bestaat in de geest. Zijn ideen waren absurd, maar moeilijk te weerleggen.
Baron d’Holbach (1723 … 1789) Radicaal atheïst en determinist; pleitte voor een materialistische en goddeloze visie op de wereld.
Wilhelm Dilthey (1833 … 1911) Grondlegger van de hermeneutiek; maakte onderscheid tussen natuurwetenschappen en geesteswetenschappen.
Henri Bergson (1859 … 1941) Franse tijdsfilosoof; benadrukte het belang van intuïtie en duur in tegenstelling tot meetbare tijd.
Gilbert Ryle (1900 … 1976) Bekend om zijn kritiek op het cartesiaans dualisme; introduceerde het begrip “ghost in the machine”.
Carl Jung: Zag de Übermensch van Nietzsche als een archetype van individuatie.
Maurice Merleau-Ponty (1908 … 1961) Fenomenoloog met nadruk op lichamelijkheid en zintuiglijke ervaring als fundament van bewustzijn.
Donald Davidson (1917 … 2003) Amerikaans filosoof; werkte aan theorieën over taal, betekenis, handeling en rationaliteit.
Alasdair MacIntyre (1929) Schreef After Virtue; herwaardeert deugdethiek in reactie op moreel relativisme.
Peter Singer (1946) Australisch filosoof; utilitarist bekend om zijn werk over dierenrechten en effectief altruïsme.
Martha Nussbaum (1947) Politiek filosoof; combineert Aristotelische ethiek met mensenrechten en emoties.
Slavoj Zizek (1949) Sloveense filosoof; polemisch denker over ideologie, psychoanalyse, marxisme en popcultuur.
Frege (Analytische filosofie)
Pragmatisme: Waarheid is wat werkt in de praktijk (James, Dewey, Peirce).
Simone de Beauvoir: vrouw-zijn als sociale constructie
Hermeneutiek: Interpretatieleer (Dilthey, Gadamer).
Fricker Hermeneutische onrechtvaardigheid: Bepaalde achtergestelde groepen worden onbewust buiten de dsicussie gelaten, en missen daardoor het vocabulaire om zich te verdedigen. Als ze zich toch proberen uit te drukken met hun beperkte middelen, wordt dat makkelijk verkeerd begrepen en tegen hen gebruikt.
Testimonial injustice: Je uitraken worden genegeerd vanwege je rol, niet op basis van de inhoud.
macht over taal is macht over de realiteit
Een van de verschillen tussen filosofie en theologie is systematische argumentatie en kritische zelfreflectie
Er is veel pseudo-filosofie, zoals new-age, antroposofie, wokisme.
Bij filosofische ideeën ligt de waarde vaak niet in de diepzinnigheid en complexiteit, maar in het feit dat er uberhaubt aan gedacht is. Als je het eenmaal ziet lijken de ideeën vanzelf sprekend, maar je moet het zien in de tijdgeest waarin het idee voor het eerst geformuleerd werd.
Als je over vrijheid nadenkt, met name de vrijheid van software licenties, zijn er twee stromingen:
Kantiaans liberaal denken: het individu is autonoom en mag nooit als middel worden gebruikt Hierbij horen de permisive licenties zoals MIT en BSD. De vrijheid van het individu staat centraal. Als je mee doet, doe je dat uit vrije wil.
Utilitaristisch of collectivistisch denken: het geheel is belangrijker dan het deel Hieronder vallen de Copyleft licenties zoals GPL/LGPL. De open-source communitiy is belangrijker dan de indivuele ontwikkelaars. Je geeft je code niet onvoorwaardelijk weg, maar je legt de indivudele ontvanger juist beperkingen op, maar die zijn voor zijn eigen bestwil.
Wetenschap houd zich strikt bezig met de objectieve werkelijkheid. Subjectieve ervaringen hebben eenvoudigweg geen plaats in de wetenschap. Maar betekend dat ook dat subjectieve ervaringen niet interessant zijn om te onderzoeken, of sterker nog, dat ze eigenlijk helemaal niet echt bestaan?
Wetenschap is juist ontstaan uit een poging subjectieve ervaringen te elimineren, omdat deze vaak berusten op misverstanden.
Wetenschap houd zich bezig met ervaringen waar iedereen het over eens is.
We nemen de wereld per definite waar via onze zintuigen, en onze hersenen bewerken de ruwe data tot iets dat we begrijpen. Als je er zo naar kijkt, kun je zeggen dat alle kennis per definitie een subjectief begin heeft. Het probleem is dat niet iedereen precies dezelfde subjeciteve ervaring heeft. Onze herzennen houden ons vaak voor de gek. Op een gegeven moment heeft de mensheid ontdekt, dat als je heel zorgvuldig en systematisch waarneemt, je tot andere conclusies komt dan als je oppervlakkige waarneemt. Vervolgens heeft men ontdekt, dat men het over deze ‘geavanceerde’ conclusies altijd eens wordt, en dat men dan altijd afscheid moet nemen van de misvattingen, en dat dit eigenlijk nooit andersom werkt. Dit systematisch nadenken is men Wetenschap gaan noemen, en het doel ervan is om zoveel mogelijk feiten te ontdekken waar iedereen het over eens is. Je zou ook kunnen zeggen dat het doel van wetenschap is om subjectieve vertekening uit te bannen. Dit heeft er echter ook voor gezorgd dat subjectieve ervaring geen enkele plek heeft in de wetenschap.
En als je wetenschap maar serieus genoeg neemt, zou je zelf kunnen denken dat subjectieve ervaringen eigenlijk helemaal niet echt bestaan: Er is slechts de objectieve werkelijkheid, en de ervaring is slechts een mengsel van informatie-filtering en misverstanden die onze hersenen ervan gemaakt hebben. Dit is een beetje wat Daniel Dennett betoogt.
De psychologie bijvoorbeeld, bestudeerd wel ‘gevoel’ maar reduceer dat tot het beschrijven en verklaren van het gedrag dat samenhangt met gevoel en emoties. Voor een wetenschapper is angst slechts de activatie van bepaalde hersengebieden, en het aanmaken van bepaalde stoffen, en een hele reeks typische gedragingen. Ook wat mensen over hun angsten vertellen is gecategoriseerd in objectieve tabellen en scores. De vraag is dus: Stel dat we alle objectieve feiten weten over angst, weten we dan alles over angst? Het is niet makkelijk om daar ‘ja’ op te zeggen, want stel dat je alle objectieve feiten weet over angst bij vleermuizen. Weet je dan ook hoe het voor een vleermuis ‘is’ om angst te ervaren? De filosoof David Chalmers zegt hiervover heel stellig ‘nee’. De materiele wereld is fundamenteel niet toerijkend om het de persoonlijke angst ervaring van een de vleermuis te verklaren. Als we naar de fysieke wereld kijken, is het goed mogelijk dat de vleermuis helemaal niks ‘ervaart’, maar slechts een biologische automaat is die bepaald gedrag vertoont.
Voor zowel de iedeen van Dennett als Chalmers is wat te zeggen.
Het mooie van Dennett is dat je geen extra fundamentele eigenschap van de natuur nodig hebt. En dat het compatible is met de huidige wetenschapelijke methode. Alles wat uit deze theorie volgt kun je bewijzen. Maar critici zeggen: Chalmers ontwijkt het probleem gewoon met een cirkel redenering: subjectieve ervaring is slechts een illusie die onze hersenen produceren. Maar een illusie is zelf per definitie een subjectieve ervaring, dus zeggen dat het een illusie is verklaart niks.
Fenomenologie probeert een brug te bouwen tussen objectief en subjectief. In de tradionele wetenschap is subjectivie kennis altijd een taboe geweest. Het werkd beschouwd als de warrige onbegrouwbare binnen wereld van een individu, waar je niks op kunt bouwen. De Fenomenologie onderkent echter dat deze ideen wereld bij de meeste mensen dezelfde patronen vertoont, en probeerd hier structuur in te vinden.
De belangrijkste bouwsteen van deze brug is het begrip intentionaliteit. Dit betekent dat ons bewustzijn altijd ergens op gericht is.
Het subject (de mens) en het object (de wereld) zijn via dit bewustzijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De fenomenologie bestudeert precies die verbinding (de brug zelf).