Random notes on philosophy

Bij filosofische ideeën ligt de waarde vaak niet in de diepzinnigheid en complexiteit, maar in het feit dat er uberhaubt aan gedacht is. Als je het eenmaal ziet lijken de ideeën vanzelf sprekend, maar je moet het zien in de tijdgeest waarin het idee voor het eerst geformuleerd werd.

Een van de verschillen tussen filosofie en theologie is systematische argumentatie en kritische zelfreflectie

Er is veel pseudo-filosofie, zoals new-age, antroposofie, wokisme.

Moreel realisten zeggen dat de mensheid morele waarheden niet bedenkt, maar ontdekt, net als wiskundige feiten zoals stellingen en axioma’s: Toen we slavernij afschaften, veranderden we niet simpelweg van mening. We ontdekten de objectieve waarheid dat slavernij altijd al fout was.

Mijn naïeve poging een lijstje morele axioma’s op te stellen:

“Goed is het tegenovergestelde van Fout”. Dit axioma dwingt tot exclusiviteit, je kunt niet volhouden dat iets in een bepaald opzicht goed is en in een ander opzicht fout. Dat wil niet zeggen dat dingen niet tegelijk voor- en nadelen kunnen hebben. Of dat er geen dilemma’s kunnen ontstaan. Het zegt alleen dat een dilemma betekent dat je de situatie nog niet ver genoeg hebt doordacht. Ik denk dat het zonder dit axioma niet mogelijk is om bewijzen te construeren.

“Leed kan niet worden opgeheven met ander leed.”. Dit lijkt een beetje op zeggen dat wraak niet werkt. Het kan wel zo zijn dat om een groter leed te voorkomen je een beetje leed moet accepteren (bijvoorbeeld bij een medische ingreep), maar dan is het niet het leed van die ingreep dat het andere leed opheft.

“Er bestaat geen negatie van leed”. Dit zegt dat er geen tegengesteld concept bestaat (iets als geluk of welzijn) dat je bij leed kunt optellen om op die manier op iets neutraals uit te komen. Je kunt leed wel opheffen door de oorzaak weg te nemen, maar je kunt het niet neutraliseren. Je kunt dus niet zeggen: Van deze baan wordt ik heel ongelukkig, maar daardoor kan ik wel de opleiding van mijn kinderen betalen, dus netto is het goed. Die baan veroorzaakt dan geen leed, maar ongemak.

Het opzettelijk toebrengen van leed voor puur vermaak is fout.

Het bewust laten voortduren van leed is fout, als het stoppen ervan geen noemenswaardig nadeel heeft.

Een kleinere hoeveelheid pijn nu is altijd beter dan een veel grotere hoeveelheid van exact dezelfde pijn later, mits alle andere omstandigheden gelijk blijven. (Sidgwick’s axioma).

Het geluk of welzijn van de één is vanuit het universum gezien niet belangrijker dan het geluk of welzijn van de ander, mits alle omstandigheden gelijk blijven. (Sidgwick)

Gelijke situatie, gelijke behandeling.

Dit lijstje met axioma’s leidt al direct tot problemen. Ten eerste ligt er te veel nadruk op leed (negatief utilitarisme). Dit leidt tot nihilisme: Als leed zo erg is, waarom vernietigen we dan niet de hele aarde? Dan is alle leed weg. Of minder rigoureus: Als moraal alleen over leed gaat, hebben we dan een morele plicht om de natuur zo aan te passen dat wilde dieren in de natuur minder lijden (bijvoorbeeld door roofdieren te stoppen? Er moet dus iets positiefs bij waardoor het risico op leed aanvaardbaar wordt.